|
عزت نفس
منظور از عزت** نفس دقیقاً چیست؟ از آنجا که عزت* نفس مفهوم روان*شناختی بسیار عام و در عین حال بسیار مبهمی است، والدین معمولاً تشویق به رشد ویژه آن را دشوار می*یابند، مگر اینکه عزت* نفس را به طور مشخص تعریف کنند.
شما می*توانید با این تعریف شروع کنید که عزت* نفس همان ارزیابی نفس است که بر طبق معیارهای فردی خاص صورت می*پذیرد. هر فرد، نقش آن معیارها را در تعیین ارزش انسانی خود بسیار تلقی می*کند.
عزت* نفس همیشه از ارزش ثابتی برخوردار نیست، بنابراین می*تواند بسته به شرایط جسمی (سلامت یا بیماری، تجربه*های زندگی (موفقیت یا شکست) و حالات روحی (شاد یا غمگین) بین مثبت و منفی نوسان داشته باشد. در طول زمان اکثر افراد پستی و بلندی*هایی را در عزت* نفس خود تجربه می*کنند و دوره*های متفاوتی را که در آن*ها احساس بسیار بد و یا خوبی نسبت به خود داشته*اند به یاد می*آورند. بنابراین اگر پسر یا دختری دوره کاهش را تجربه می*کند به این معنا نیست که دچار مشکلی خاص شده است. مشکل اصلی بازیافت ارزیابی مثبت به خویش است که از طریق تغییر رفتار (مثلاً نمرات بهتر در مدرسه) یا تغییر معیارهای فردی (مثلاً قضاوت*های کمتر سختگیرانه نسبت به خود) حاصل می*شود. بزرگ*ترین اشتباه این است که با رفتار خود موجب کاهش عزت* نفس یا وخیم*تر شدن شرایط شویم.
مسأله عزت* نفس و مقوله خود ارزشمندی از اساسی*ترین عوامل در رشد مطلوب شخصیت کودکان و نوجوانان است. برخورداری از اراده و اعتماد به نفس قوی، قدرت تصمیم*گیری و ابتکار، خلاقیت و نوآوری، سلامت فکر و بهداشت روانی رابطه مستقیمی با میزان و چگونگی عزت* نفس و خودارزشمندی فرد دارد. امروزه در اصلاح و درمان بسیاری از اصلاحات شخصیتی و رفتاری کودکان و نوجوانان نظیر کمرویی و گوشه*گیری، لجبازی، پرخاشگری، تنبلی و کندروی به*عنوان اولین یا مهم*ترین گام به ارزیابی و پرورش احساس عزت* نفس، تقویت اعتماد به نفس و مهارت*های فردی و اجتماعی آنان می*پردازد.
بدون تردید نوجوانانی که دارای احساس خودارزشمندی و عزت* نفس قابل توجهی هستند، نسبت به همسالان خود در شرایط مشابه پیشرفت تحصیلی و کارآمدی بیشتری از خود نشان می*دهند و نیز از برجسته*ترین ویژگی*های صاحبان تفکر واگرا و افراد خلاق داشتن اعتماد به نفس و احساس خودارزشمندی بسیار بالاست.
پرورش احساس خودارزشمندی و عزت* نفس در کودکان و نوجوانان از مهم*ترین وظایف و رسالت*های اولیا و مربیان می*باشد، که در این ارتباط بیشترین نقش بر عهده الگوهای رفتاری است.
چرا عزت* نفس اهمیت دارد؟
اکثر صاحب*نظران برخورداری از عزت* نفس (ارزیابی مثبت از خود) را به عنوان عامل مرکزی و اساسی در سازگاری عاطفی-اجتماعی فرد می*دانند. ابتدا روان*شناسان و جامعه*شناسان از جمله ویلیام جیمز، هربرت مبد، و چارلز کولی بر اهمیت عزت* نفس مثبت تأکید داشتند و نتیجه گرفتند که عزت* نفس (ارزیابی مثبت از خود) با شادکامی و کارکرد مفید فرد رابطه*ای متقابل دارد. برای مثال: افسردگی را به یک سبک شناختی که مشتمل بر ارزیابی*های شدیداً منفی و انتقادی از فرد خود است، ارتباط داده*اند.
ارزیابی عزت* نفس
ارزیابی کودکان و نوجوانان با عزت* نفس پایین امر دشواری است. زیرا غالباً عزت* نفس پایین با دیگر مشکلات همراه است. کودکانی که کناره*گیر، بیش*فعال، پرخاشگر یا از نظر تحصیلی پایین هستند همگی ممکن است مشکلاتی در زمینه عزت* نفس داشته باشند. شناخت افکار و احساسات درونی یک کودک همیشه مشکل*آفرین است و به همین دلیل یک ارزیابی جامع توصیه می*شود. برای این منظور باید از منابع مختلف از جمله پرسشنامه خودسنجی کودک، مشاهده مصاحبه با والدین و معلم و آزمون*ها به جمع*آوری اطلاعات پرداخت. هیچ*یک از این منابع نمی*تواند کاملاً دقیق باشد اما با جمع*بندی آن*ها می*توان به نتایجی رسید. به زبان علمی*تر، آنچه که از اطلاعات حاصله انتظار داریم دو هدف عمده را تعقیب می*کند.
1- ظرفیت*ها و توانایی*های کودک و نوجوان: او در چه چیزی توانا است؟ از چه چیزی لذت می*برد؟ و نیز چه چیزی را نمی*تواند انجام دهد؟
2- احساسات و افکار کودک نسبت به توانایی*هایش. او از چه چیزهایی احساس غرور و شرم می*کند؟
درمان
اگر روش*های ارزیابی که در فوق به آن*ها اشاره شد خوب انجام شده باشد، حال باید به درستی با کودک و نوجوان آشنا بود. و یک رابطه خوب و صمیمی با وی برقرار کرد. اکنون نقش درمانگر اقتضا می*کند که نسبت به کودک پذیرش و گرمی داشته باشد. کار درمانگر این است که مهارت*های تازه را در شرایط و جوّی سرشار از اعتماد و مراقبت، به کودک آموزش بدهد. کودکان و نوجوانان از نظر مدت زمانی که نیاز دارند تا بر یک مهارت مسلط شوند با یکدیگر متفاوتند.
ابزار
آیزنگ برای بررسی شخصیت، کوشش*های فراوانی به عمل آورده است. حاصل کوش*های وی پرسشنامه*های گوناگونی درباره ابعاد مختلف شخصیت است. آبرنگ کوشیده است یکی از مؤلفه*های عمده از عوامل شکل*دهنده شخصیت را که مربوط به زمینه کلی سنخ استواری سازگاری در برابر نااستواری هیجانی است، بررسی نماید. استواری سازگاری از صفاتی چون عزت* نفس، خوشی، آرامش و ... و نااستواری هیجانی از صفاتی چون احساس حقارت افسردگی، نگرانی ... تشکیل شده است.
30 سؤال از پرسش*های سنخ استواری سازگاری و نااستواری هیجانی مربوط به عزت* نفس است که در مقابل احساس حقارت قرار گرفته است. و حداکثر نمره در این آزمون نمره 30 می*باشد.
آیزنگ برای تطبیق نمرات آزمودنی*ها میانگین را نمره21 می*داند که آن را فردی با عزت* نفس متوسط می*داند و بالای نمره 21 را دارای استواری سازگاری و دارای عزت* نفس بالا و زیر نمره 21 نااستواری هیجانی و دارای عزت* نفس پایین می*داند.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
من نیمه جانم
رهایم کنی مرده ام ... !!!
|
